|
|---|
Lỗ đen là một vùng trong không-thời gian mà trường hấp dẫn ngăn cản mọi thứ, bao gồm cả ánh sáng cũng không thể thoát ra. Thuyết tương đối rộng tiên đoán một lượng vật chất với khối lượng đủ lớn nằm trong phạm vi đủ nhỏ sẽ làm biến dạng không thời gian để trở thành lỗ đen. Xung quanh lỗ đen là một mặt xác định bởi phương trình toán học gọi là chân trời sự kiện, mà tại đó khi vật chất vượt qua nó sẽ không thể thoát ra ngoài lỗ đen được. Lỗ đen gọi là "đen" bởi vì nó hấp thụ mọi bức xạ và vật chất hút qua chân trời sự kiện, giống như một vật đen tuyệt đối trong nhiệt động lực học; nó cũng không phải là một loại "lỗ" hay "hố" nào mà là vùng không thời gian không để cho một thứ gì thoát ra. Lý thuyết trường lượng tử trong không thời gian cong tiên đoán tại chân trời sự kiện lỗ đen có phát ra bức xạ giống như vật đen có nhiệt độ nhất định phát ra bức xạ nhiệt. Nhiệt độ này tỉ lệ nghịch với khối lượng của lỗ đen, khiến cho rất khó quan sát được bức xạ này đối với các lỗ đen có khối lượng sao hay trung bình.
Trong thế kỷ 18, John Michell và Pierre-Simon Laplace từng xét đến vật thể có trường hấp dẫn mạnh mô tả bởi cơ học cổ điển khiến cho ánh sáng không thể thoát ra. Lý thuyết hiện đại đầu tiên về đặc điểm của lỗ đen nêu bởi Karl Schwarzschild năm 1916 khi ông tìm ra nghiệm chính xác đầu tiên cho phương trình trường Einstein, mặc dù ý nghĩa vật lý và cách giải thích về vùng không thời gian mà không thứ gì có thể thoát được do David Finkelstein nêu ra đầu tiên vào năm 1958. Trong một thời gian dài, các nhà vật lý coi nghiệm Schwarzschild là miêu tả toán học thuần túy. Cho đến thập niên 1960, những nghiên cứu lý thuyết mới chỉ ra rằng lỗ đen hình thành theo những tiên đoán chặt chẽ của thuyết tương đối tổng quát. Khi các nhà thiên văn phát hiện ra các sao neutron, pulsar và Cygnus X-1 - một lỗ đen trong hệ sao đôi, thì những tiên đoán về quá trình suy sụp hấp dẫn trở thành hiện thực, và khái niệm lỗ đen cùng với các thiên thể đặc chuyển thành lý thuyết miêu tả những thực thể đặc biệt này trong vũ trụ. (xem tiếp…)
Mới chọn: Hướng đạo • Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979 • Kinh Thi
|
Lưu trữ • Thêm bài viết chọn lọc • Ứng cử viên
|
|
|---|
Một sư tử biển Galápagos ở Punta Pitt, Đảo San Cristóbal, Quần đảo Galápagos, Ecuador.
Ảnh: Diego Delso
|
Lưu trữ • Thêm hình ảnh chọn lọc • Cập nhật
|
|
|---|
Các phiên bản ngôn ngữ có trên 1.000.000 bài:
- Anh (English)
- Ba Lan (Polski)
- Bồ Đào Nha (Português)
- Cebu (Cebuano)
- Đức (Deutsch)
- Hà Lan (Nederlands)
- Nga (Русский)
- Nhật (日本語)
- Pháp (Français)
- Tây Ban Nha (Español)
- Thụy Điển (Svenska)
- Trung (中文)
- Việt
- Waray (Winaray)
- Ý (Italiano)
|
Các phiên bản ngôn ngữ có trên 500.000 bài:
- Ả Rập (العربية)
- Ba Tư (فارسی)
- Catalunya (Català)
- Serbia (Српски / Srpski)
- Ukraina (Українська)
|
Các phiên bản ngôn ngữ có trên 100.000 bài:
- Anh đơn giản (Simple English)
- Armenia (Հայերեն)
- Azerbaijan (Azərbaycanca)
- Basque (Euskara)
- Belarus (Беларуская)
- Bungary (Български)
- Chechnya (Нохчийн)
- Croatia (Hrvatski)
- Đan Mạch (Dansk)
- Estonia (Eesti)
- Galicia (Galego)
- Gruzia (ქართული)
- Hàn (한국어)
- Hebrew (עברית)
- Hindi (हिन्दी)
- Hungary (Magyar)
- Hy Lạp (Ελληνικά)
- Indonesia (Bahasa Indonesia)
- Kazakh (Қазақша / Qazaqşa / قازاقشا)
- Latinh (Latina)
- Litva (Lietuvių)
- Mã Lai (Bahasa Melayu)
- Mân Nam (Bân-lâm-gú)
- Minangkabau
Na Uy
- Phần Lan (Suomi)
- Quốc tế ngữ (Esperanto)
- România (Română)
- Séc (Česky)
- Serbia-Croatia (Srpskohrvatski / Српскохрватски)
- Slovak (Slovenčina)
- Slovenia (Slovenščina)
- Tamil (தமிழ்)
- Thái (ไทย)
- Thổ Nhĩ Kỳ (Türkçe)
- Urdu (اردو)
- Uzbek (Oʻzbekcha / Ўзбекча)
- Volapük
- Wales (Cymraeg)
|
Xem tất cả
|
|
|
|
|
|---|
Green Book giành giải "Phim hay nhất" tại Giải Oscar lần thứ 91.
- Ít nhất 40 nhân viên an ninh thiệt mạng trong một vụ đánh bom tự sát gần Pulwama ở Kashmir do Ấn Độ kiểm soát.
NASA thông báo kết thúc sứ mệnh kéo dài 15 năm trên Sao Hỏa của xe tự hành Opportunity (hình minh họa) sau khi không thể kết nối lại tín hiệu để tái khởi động.
- Cộng hòa Macedonia chính thức đổi tên thành Cộng hòa Bắc Macedonia theo hiệp định Prespa, kết thúc tranh chấp kéo dài 27 năm.
|
Cập nhật
|
|
|---|
- …nhà văn người Canada Margaret Atwood còn đã phát minh một cây bút robot để có thể viết chữ từ xa?
- …gạc-măng-rê là đồ vật duy nhất thời bao cấp ở Việt Nam không phải mua bằng tem phiếu?
- …văn học tiếng Latinh khởi đầu từ những bản dịch của các tác phẩm tiếng Hy Lạp?
- …tể tướng Nhà Đường Lý Quỹ lúc gần cuối đời bị mất bổng lộc khiến gia đình ông phải đi ăn xin?
|
Từ những bài viết mới của Wikipedia
|
Lưu trữ • Bắt đầu viết bài mới • Cập nhật
|
|
|---|
26 tháng 2: Ngày Giải phóng tại Kuwait (1991).
1233 – Chiến tranh Mông-Kim: Quân Mông Cổ chiếm lĩnh thủ đô Khai Phong của Kim sau nhiều tháng bao vây.
1815 – Napoléon Bonaparte (hình) trốn khỏi đảo Elba, là nơi ông bị lưu đày sau khi Hiệp ước Fontainebleau được kí kết một năm trước.
1876 – Nhật Bản và Triều Tiên ký một điều ước kết thúc vị thế quốc gia chư hầu của Triều Tiên đối với Đại Thanh, mở cửa ba cảng của Triều Tiên cho mậu dịch với Nhật Bản.
1971 – Hồng quân Nhật Bản được các nhân vật cánh tả người Nhật Bản thành lập tại Palestine, tổ chức này tồn tại cho đến năm 2001.
|
Lưu trữ • Cập nhật • Danh sách ngày kỷ niệm lịch sử
|
|
|---|

|
Khoa học tự nhiên
- Địa chất học
- Địa lý học
- Hóa học
- Khoa học máy tính
- Logic
- Sinh học
- Thiên văn học
- Toán học
- Vật lý học
- Y học
|

|
Khoa học xã hội
- Chính trị học
- Giáo dục
- Kinh tế học
- Lịch sử
- Luật pháp
- Ngôn ngữ học
- Nhân chủng học
- Tâm lý học
- Thần học
- Triết học
- Xã hội học
|

|
Kỹ thuật
- Công nghiệp
- Cơ học
- Điện tử học
- Giao thông
- Kiến trúc
- Năng lượng
- Người máy
- Nông nghiệp
- Quân sự
- Y tế
|

|
Văn hóa
- Âm nhạc
- Chính trị
- Du lịch
- Điện ảnh
- Giải trí
- Khiêu vũ
- Nghệ thuật
- Phong tục tập quán
- Thần thoại
- Thể thao
- Thời trang
- Tôn giáo
- Văn học
|
|
|